ZekereZorg - Stichting Fonds PGO

Bijeenkomsten

Conferentie Menzis/NPCF 20 november 2007

Inleiding
Tijdens de conferentie ‘Patiëntwensen in ziekenhuiszorg’ op 20 november 2007 bij Menzis in Zwolle werden de resultaten van het ZekereZorg pilot-project Zorginkoop met vijf ziekenhuizen in de regio Groningen gepresenteerd. In dat pilot-project zijn de wensen van vier specifieke patiëntengroepen geïnventariseerd en gebruikt in het inkoopbeleid van Menzis. Dit gebeurde voor de ziektes prostaatkanker, borstkanker, de ziekte van Duchenne en voor kankerpatiënten met een stoma. Voor deze aandoeningen zijn criteria voor een optimale zorgverlening opgesteld, geheel vanuit de ervaringen en het oordeel van patiënten zelf. De criteria richten zich op vijf thema’s: voorlichting over het behandeltraject, logistiek en interne afstemming (bijvoorbeeld planning van onderzoeken op één dag), multidisciplinaire samenwerking, bewaking richtlijnen en transparante keuzemogelijkheden (waar kan de patiënt het beste terecht voor de behandeling van zijn ziekte).

NPCF - landelijk projectleider ‘pilot zorginkoop’
Atie Schipaanboord, adjunct-directeur NPCF
Atie Schipaanboord geeft in haar presentatie aan welke plaats het pilotproject Zorginkoop inneemt in de veranderende omgeving van de zorg. Bij de introductie van de Zorgverzekeringswet was het belangrijk dat de klant, de patiënt centraal zou komen te staan en dat zorgaanbieders en zorgverzekeraars meer vanuit vraagsturing zouden gaan werken. Dit veranderde de positie, de taken en de verantwoordelijkheden van de patiëntenorganisaties. De veranderingen zijn duidelijk, maar hoe de patiëntenorganisaties de inbreng van de patiënt op een collectief niveau kunnen versterken moet werken der wijs worden uitgevonden.
Een duidelijke conclusie uit de pilots Zorginkoop, zowel die van Groningen als die in Utrecht, is dat er samenwerkingsorganisaties tussen categorale en regionale patiëntenorganisaties met cliëntenraden moeten worden ingericht. Dit is een belangrijke bijdrage in de ontwikkeling naar een gelijkwaardige derde partij in de driehoek van het zorgveld.
Op een vraag van Bas Leerink van Menzis of de nieuwe, professionele Patiëntenbeweging al zichtbaar is, antwoordt Atie Schipaanboord dat het zichtbaar wordt in deze projecten. Ervaringsdeskundigheid en patiëntenperspectief kunnen op een professioneel niveau in het inkoopproces worden ingebracht.

Klik  hier voor de presentatie van Atie Schipaanboord.

Kwaliteitsverbeteringen voor Duchenne-patiënten
Marcel Timmen (VSN) met Annemarie Fock, kinderneuroloog UMCG
Marcel Timmen, directeur van VSN geeft in zijn presentatie aan dat de VSN als patiëntenorganisatie al jarenlang intensieve relaties met artsen en hulpverleners had. Met zorgverzekeraars waren echter geen relaties. Voor de VSN betekent het pilotproject Zorginkoop een kennismaking met het inkoopproces van de zorgverzekeraar en een andere kennismaking met het proces in het ziekenhuis. Voor de VSN is een speerpunt de goede afstemming tussen hulpverleners, zowel in het ziekenhuis als in de zorgketen. Het pilotproject heeft een knelpunteninventarisatie en een zorgvernieuwingsproject binnen het UMCG opgeleverd, dus de doelstellingen zijn ruimschoots gehaald.
De belangrijkste conclusies van de VSN zijn:
- beïnvloeding van het zorginkoopproces in onderdeel van de totale beïnvloeding van de kwaliteit van zorg;
- het is één van de manieren om het patiëntenperspectief te implementeren.

Annemarie Fock, kinderneuroloog van het UMCG, beschrijft het verloop van het project. Ook zij geeft aan dat de behandelaars en hulpverleners moesten wennen aan een andere rol van de patiëntenorganisatie. In het project is op systematische wijze bij ouders én patiënten verbeterpunten geïnventariseerd. Dit heeft de volgende concrete verbeteringen opgeleverd:
- voorafgaand aan het spreekuur inventariseren van vragen bij ouders en patiënt, zodat er eensluidende antwoorden vanuit een multidisciplinair team gegeven kunnen worden;
- de vaste inzet van een diëtiste;
- bij ieder spreekuur het gewicht goed bepalen doormiddel van een tillift;
- een transitiepaspoort bij de overgang van het kinderspreekuur naar jongvolwassenen of volwassenen.
De verbeteringen zijn waardevolle kwaliteitsverbeteringen voor patiënten met de ziekte van Duchenne. Nog belangrijker is echter het besef bij de zorgaanbieders dat het zorgproces nog meer samen met de patiënten moet worden ingericht.

Klik hier voor de presentatie van Marcel Timmen.
Klik hier voor de presentatie van Annemarie Fock.

Kwaliteitscriteria vanuit patiëntenperspectief oncologie
Els Borst, voorzitter Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK)
Els Borst geeft in haar presentatie aan dat het een centrale verantwoordelijkheid van de NFK is om de kwaliteit van zorg vanuit patiëntenperspectief te verbeteren.
Dit vindt plaats op macroniveau, landelijk, door invloed uit te oefenen op het geneesmiddelenbeleid, het tot standkomen van richtlijnen en indicatoren en de toegankelijkheid van zorg te bewaken. Invloed uitoefenen op mesoniveau vindt plaats via zorginkoop in de regio. Op microniveau wordt keuzeondersteunende informatie beschikbaar gemaakt voor patiënten.

De NFK is de koepelorganisatie van 24 kankerpatiëntenorganisaties. Els Borst is van mening dat de kwaliteitscriteria zowel generiek als specifiek op het niveau van de aandoening klaar moeten liggen en als permanente activiteiten moeten worden geactualiseerd. De generieke kwaliteitscriteria komen voor alle aandoeningen overeen. Dit zijn vooral procescriteria, zoals wachttijden. Deze criteria zijn gebruikt bij de DBC Inkoopgids van ZN. Nadere uitwerking van specifieke criteria kan op regionaal niveau plaatsvinden tussen individuele zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties.

Klik hier voor de presentatie van Els Borst.

Interview met regionaal expertteam oncologie en hun ervaringen in de verschillende ziekenhuizen, o.l.v. Atie Schipaanboord
- Lex van Tuyll, Zorgbelang Groningen
- Greta Antuma, Borstkankervereniging Nederland (BVN)
- Nico van Guldener, Stichting Contactgroep Prostaatkanker (SCP)
- Marc Beckers, Nederlandse Stomavereniging
In een gesprek tussen Atie Schipaanboord, Lex van Tuyll, Greta Antuma, Nico van Guldener en Marc Beckers wordt het zogenaamde ‘Groninger model’ nader beschouwd. Dit is een samenwerkingsorganisatie – het regionale expertteam oncologie - op regionaal niveau tussen Zorgbelang en de betrokken categorale patiëntenorganisaties. In het samenwerkingsmodel is een natuurlijke, maar duidelijke taak- en rolverdeling tussen de regionale en de categorale patiëntenorganisaties naar voren gekomen. Zo zat Zorgbelang aan bij de besprekingen over de inkoop tussen de zorgverzekeraar en het ziekenhuis en raadpleegden de categorale patiëntenorganisaties hun achterban over specifieke kwaliteitscriteria. Resultaten van de inbreng van specifieke kwaliteitscriteria zijn duidelijkheid over het aanbod van psychosociale zorg bij borstkanker, casemanagement bij stomazorg en nazorg door een oncologisch verpleegkundige na een slecht nieuws gesprek bij prostaatkanker.

Marco Tieleman van Menzis voegt toe dat het in dit proces niet alleen gaat om een boodschappenlijstje met wensen, maar om patiëntenparticipatie in het gehele proces. Vanuit het Martini Ziekenhuis wordt aangegeven dat de inbreng van patiëntenorganisaties vooral een impuls geeft aan verbetertrajecten. Menzis geeft verder aan dat dit project tot gevolg heeft dat de inkooporganisatie anders wordt ingericht. Deze zal in tweeën worden gedeeld, een team dat bepaalt wat Menzis wil inkopen en het inkopen zelf.

Ervaren hindernissen zijn:
- vanuit het ziekenhuis de vraag of implementatie van de wensen van patiënten de zorg niet duurder maakt en hoe afwegingen daarin moeten worden gemaakt;
- vanuit patiëntenorganisaties de vraag hoe de capaciteit en de kwaliteit blijvend kan worden geleverd om in dit proces structureel aanwezig te zijn;
- vanuit de zorgverzekeraar hoe de toegankelijkheid van zorg, ook financieel, geborgd kan worden, of maatwerk de zorgkosten niet onaanvaardbaar omhoogjaagt.

Patiëntenparticipatie in het UMCG
Lina van der Ploeg, manager chirurgie en Marion Winkels, communicatieadviseur
Lina van der Ploeg geeft een aantal kritische succesfactoren voor het slagen van de pilot in het UMCG. Eén daarvan is het werken vanuit een duidelijke visie.
Zij vat deze samen in twee punten.
• Van patiëntgericht naar patiënt als partner
• Het goede (kunnen) doen voor de patiënt motiveert medewerkers
In de pilot is als uitgangspunt de vraag ‘Hoe kunnen we het (nog) beter doen vanuit patiëntenperspectief?’ gesteld.
• Klanttevredenheidsonderzoeken zijn altijd achteraf
• Hospitality scans; visitaties; audits altijd door niet-patiënten
• Kwaliteitsrapportages en indicatoren inspectie altijd door/voor niet-patiënten
• Structureel overleg Raad van Bestuur en CRAZ altijd op strategisch niveau
• Zorgbeleid en uitvoering is op niveau van teams, disciplines en afdelingen.
• Zorginkoop is altijd op het niveau van de Raad van Bestuur, niet op het uitvoeringsniveau.
Om deze problemen te overbruggen is voor het project ‘Patiënteninformatie via de website’ een werkende structuur ontwikkeld, waarbij participatie door betrokken patiëntenorganisaties in elke stap is geborgd. Marion Winkels licht de manier van werken en de projectresultaten toe.

Klik hier voor de presentatie van Lina van de Ploeg en Marion Winkels.